Sweelinck Festival sept – okt 2021

J.P. Sweelinck – ‘der Hamburger Organistenmacher
In 2021 is het 400 jaar geleden dat de in Deventer geboren Jan Pieterszoon Sweelinck overleed. In Zutphen en Deventer zal hier veel aandacht aan besteed worden. Sweelinck wordt gezien als de grootste componist die Nederland heeft voortgebracht. Dat hij in 2021 volop in de schijnwerpers zal staan is dan ook meer dan vanzelfsprekend. Hij verdient deze aandacht niet alleen door zijn belang als componist van tal van prachtige composities, hij was ook internationaal van grote betekenis voor de ontwikkeling van de vocale en instrumentale muziek. Zijn roem strekte tot ver over de landsgrenzen. Met name uit Duitsland kwamen jonge organisten naar Amsterdam om les te nemen bij deze vermaarde organist en pedagoog. Op een bepaald moment waren in alle hoofdkerken van Hamburg leerlingen van Sweelinck als organist werkzaam. Dit leverde hem de bijnaam, de eretitel “Der Hamburger Organistenmacher” op. 

Klaas Stok organist/dirigent, evenals als Sweelinck geboren in Deventer, is de vaste bespeler van het orgel van de Walburgiskerk te Zutphen. Met de bouw van dit orgel, dat als een van de mooiste van Nederland wordt beschouwd, werd in 1643 -vlak na het overlijden van Sweelinck – begonnen. Als voorproefje op het Sweelinckjaar bracht de Stichting Henrick Baderorgel in 2020 een cd uit met tal van hoogtepunten uit zijn composities, uitgevoerd door Klaas Stok op het Baderorgel. 

Als dirigent is Klaas Stok de chef-dirigent van het professionele NDR Vocaal Ensemble uit Hamburg en treedt hij veelvuldig op in de hoofdkerken van deze stad. Reden voor de Stichting Henrick Baderorgel om – op initiatief van Klaas Stok – een Sweelinck Festival te organiseren waarbij de band tussen Sweelinck en Hamburg centraal zal staan. In de hoofdkerken van Hamburg zal Klaas Stok in oktober 2021 een serie concerten organiseren en dirigeren, waarbij de huidige vaste bespelers van de instrumenten uit de tijd van Sweelinck als organist zullen optreden. In Zutphen organiseert onze Stichting daaraan voorafgaand in september en oktober 2021 een Sweelinck-concertserie waarin Sweelinck en zijn relatie tot de stad Hamburg centraal staat. Behalve de concerten zullen er een aantal workshops gegeven worden waarin muziek van Sweelinck en tijdgenoten centraal zal staan. 

Het programma ziet er als volgt uit:

12 sep Orgelconcert Klaas Stok – Van Sweelinck tot Bach I
In dit concert worden werken gespeeld van Noord-Duitse componisten die een sterke invloed hebben gehad op de jonge J.S. Bach. Zelf ontvingen veel van deze componisten hun opleiding van Sweelinck. U hoort werken van Sweelinck, Scheidemann, Böhm, Buxtehude, en natuurlijk J.S. Bach zelf.

18 sep Workshop Johannette Zomer en Marieke Tuin: solozang en instrumentale muziek uit de tijd van Sweelinck. Deze wordt afgesloten door een presentatie met aansluitend:

18 sep Kaarsenkroonconcert door Johannette Zomer (sopraan), Marike Tuin (viola da gamba), Mike Fentross (theorbe).
De vocale psalmcomposities, de wereldlijke liederen en veel instrumentale werken waren bedoeld voor de huiselijke kring. Zo’n gezelschap van muziekminnende burgers stond vaak onder leiding van een componist en werd een “Collegium Musicum” genoemd. De beroemde Constatijn Huygens kende Sweelinck en speelde mee in zijn Collegium Musicum te Amsterdam. Ook componeerde hij zelf prachtige psalmcomposities voor solostem en luit. De bekende in Zutphen woonachtige sopraan Johannette Zomer, samen met gambiste Marike Tuin en theorbespeler Mike Fenntross geven een Kaarsenkroonconcert waarin muziek van Nederlandse componisten uit de tijd van Sweelinck centraal zullen staan.

02 okt  Beiaardconcert Wijnhuiscarillon – Frans Haagen
Jacob van Eyck was niet alleen een beroemd componist ten tijde van Sweelinck, hij was ook campanoloog (klokkendeskundige) en beiaardier. Hij ontmoette in Zutphen de beroemde klokkengieters Pieter en François Hemony, en samen goten zij in 1644 een carillon voor de Wijnhuistoren. Vanaf deze toren zal een bespeling plaatsvinden met werken van Jacob van Eyck en wereldlijke liedvariaties van Sweelinck en zijn Duitse leerling Samuel Scheidt, gespeeld door de stadsbeiaardier van Zutphen, Frans Haagen.  

02 okt  HOT Het Orgel Trio: Sweelinck, jazz uit de 17de eeuw
Het in Zutphen graag geziene jazz-trio HOT, dat zich onderscheidt door het orgel als jazz-instrument te gebruiken, zal rond de liedvariaties van Sweelinck een jazz-programma presenteren. 

13 okt  Concert Gesualdo Consort  en Klaas Stok, Baderorgel
Hoogtepunt van de vocale composities van Sweelinck zijn de bewerkingen van alle 150 psalmen die van zijn hand verschenen. Het gerenommeerde Gesualdo Consort nam al deze psalmen op cd op, een uniek document van dit bijzondere Nederlandse erfgoed. Het Gesualdo Consort zal een selectie van deze psalmen ten gehore brengen, afgewisseld met orgelwerken van Sweelinck door Klaas Stok. 

22 okt  Orgelconcert – Andreas Fisher – Van Sweelinck tot Bach II
Sweelinck was een vermaard pedagoog. Alle organisten uit Hamburg en vele anderen trokken naar Amsterdam om van hem les te krijgen. Een van belangrijkste leerlingen van Sweelinck die als organist werkzaam waren in Hamburg was Heinrich Scheidemann, organist van de Sankt Katharinenkirche.

Een leerling van Scheidemann was Johann Adam Reincken. Deze Nederlands-Duitse componist was korte tijd organist van de Bergkerk in Deventer, de stad waar Sweelinck geboren is en waar Reincken in ieder geval gedoopt is. Na de dood van Scheidemann volgde Reincken hem op als organist van de Katharinenkirche. Hij stond bekend om zijn vermogen koraalfantasiën te schrijven. Een van de bekendste werken uit de Noord-Duitse barok is “An Wasserflüssen Babylon”. J.S. Bach trok in zijn jeugd naar Lüneburg en Hamburg om daar te studeren bij o.a. Buxtehude en Georg Böhm. Bij Böhm schreef hij deze compositie van Reincken over. In 1720 improviseerde Bach zelf een grote koraalfantasie over dit lied in de Katharinenkirche, in aanwezigheid van de oude meester. Die moet toen hebben gezegd: Ik dacht dat deze kunst was uitgestorven, maar in u (Bach) leeft hij voort. 

De Nederlandse orgelbouwer Flentrop heeft onlangs een grootse en prestigieuze reconstructie van het orgel in de Katharinenkirche (Hamburg) voltooid. Dit zeer belangwekkende instrument is teruggebracht naar de originele staat. De huidige organist van deze kerk, Andreas Fischer, opvolger van Scheidemann en Reincken, zal een concert geven met werken van Sweelinck, Scheidemann, Reincken en Bach, waarbij uiteraard de grote fantasie “An Wasserflüssen Babylon” zal worden gespeeld.

23 okt  Korenworkshop Sweelinck o.l.v. Klaas Stok
Onder leiding van dirigent Klaas Stok en met medewerking van zangeres Roelien van Wageningen kunnen amateur zangers zich een dag lang bezig houden met koorwerken van J.P. Sweelinck en zijn leerlingen. Hoewel hij de grootste componist is die Nederland heeft voortgebracht, worden zijn koorcomposities zelden door koren in Nederland gezongen. In deze workshop de kans om kennis te nemen van deze bijzondere muziek. De dag wordt afgesloten door een presentatieconcert, voorafgaand aan het concert van het NDR Vocaal Ensemble.

23 okt Concert NDR Vocaal Ensemble Hamburg – Cantiones Sacrae van Sweelinck en zijn leerlingen.
Sweelinck schreef een enorme hoeveelheid koormuziek. Bijzonder daarbij is dat hij als eerste componist “oecumenisch” was. Hij schreef muziek voor zowel de Protestante, Rooms Katholieke als de Lutherse traditie. De Cantiones Sacrae zijn een staalkaart van motetten die door heel Europa gebruikt konden worden, zowel voor de Lutherse als de katholieke traditie. Maar ook de (Hamburgse) leerlingen van Sweelinck schreven vocale muziek. 
Het NDR Vocaal Ensemble Hamburg zal werken van Sweelinck en zijn leerlingen uitvoeren, waaronder motetten van Samuel Scheidt en Paul Siefert.
Het NDR Vocaal Ensemble Hamburg is het professionele koor van deze stad. Het is gespecialiseerd in repertoire van renaissance tot aan hedendaagse muziek. Met tal van afwisselende programma’s treedt het koor regelmatig op in de Elbphilharmonie en in kerken en concertzalen in  Noord-Duitsland en daarbuiten. Ook worden vele cd’s en andere opnames gemaakt voor radio en tv. Klaas Stok is sinds 2018 de chef-dirigent van dit koor.

Meer informatie, tickets voor concerten en hoe deel te nemen aan workshops staan op de Agenda van deze website

Programma Lebuïnuskerk Deventer (voor info en tickets: Lebuinus Concerten)

11 sep – Open monumentendagconcert “Het Gouden Uur” 
Verhalen over en muziek van J.P. Sweelinck.

16 okt – In de huid van Sweelinck
Theater over en muziek van J.P. Sweelinck. M.m.v. Vincent Bijlo, het Doelen Ensemble.

29 okt – Sweelinck 2.0 ’21
Kirstin Gramlich, Lotte Pen en vocaal ensemble